گونه های سرده Festuca از جمله F. ovina، به لحاظ اهمیت زیاد از نظر علوفه ای و مرتعی و سازگاری خوبی که به شرایط مختلف محیطی نشان می دهند، همواره مورد توجه گیاه شناسان بوده اند. در این پژوهش، جمعیت های مختلف گونه مذکور از لحاظ ریخت شناسی و تشریحی مورد مطالعه قرار گرفت. تحلیل خوشه ای روی جدول داده ها (17 OTU× 17 صفت ریختی و 14 صفت تشریحی × 17 OTU) توسط برنامه آماری Statistica، انجام گردید. گونه F.sulcata که توسط برخی افراد به عنوان گونه ای مستقل معرفی شده بود، به دلیل داشتن رابطه خویشاوندی نزدیک با گونه F. ovina (طبق نتایج به دست آمده در این پژوهش) به صورت زیر گونه ای از آن باید در نظر گرفته شود. این امر با نظر مبین در مجموعه رستنی های ایران و Boissier در فلور اوریانتالیس تطبیق می نماید و شباهت های ریخت شناسی بین جمعیت های آنها این موضوع را تایید می کند. همچنین نتایج نشان میدهد که گونه F. ovina نیز در ایران به صورت کمپلکس (ovinae) است و دارای تاکسون های فروگونه ای می باشد.

استفاده از مطالعات فنولوژی، یعنی شناخت و بررسی تاریخ ظهور پدیده های زیستی مختلف در گیاهان، یکی از ابزارهای مناسب برای تشخیص زمان بهره برداری از مراتع است. عواملی از قبیل دما، رطوبت، بارندگی، و نور شرایط مناسب و لازم برای رشد و نمو گیاهان را فراهم آورده و رخدادهای زیستی را رقم می زنند. برای تعیین فنولوژی و ثبت واکنش زیستی گونهFestuca ovina به تغییر عوامل محیطی، این تحقیق در مراتع بادامستان استان زنجان واقع در 45 کیلومتری شمال شرقی شهر زنجان بمدت 44 سال اجراء شد. نتیجه بررسی ها نشان داد که نحوه واکنش این گونه به زمان و مقدار بارش، خصوصاً در طول فصل رویش یعنی از شروع بهار تا تیر ماه، بسیار ویژه می باشد؛ چرا که در سال آّبی 87-1386 که مقدار بارندگی در فصل رویش بسیار کمتر از حد میانگین بود (2/57 میلی متر در سه ماهه فصل بهار) رشد زایشی و تشکیل گل ها به هیچ وجه دیده نشد به طوری که در این سال حتی یک مورد نیز گلدهی در منطقه مشاهده نگردید. هر چند که مقدار کل بارش در سال آبی 87-1386 کمتر از میانگین سالانه منطقه نبود (3/683 میلی متر). کاهش شدید بارندگی در طول فصل بهار باعث گردید که این گونه نتواند فنولوژی خود را کامل نموده و تولید بذر نماید. در مقایسه با سال آبی87-1386، سال آبی 89-1388 بارندگی بسیار کمتری داشته است (7/410 میلی متر) ولی بدلیل بارش مناسب در بهار 1389(184 میلی متر) این گونه ضمن گلدهی تمامی مراحل فنولوژی خود را کامل کرد از این رو به نظر می رسد که برای این گونه، بارش های بهاری برای تکمیل چرخه زیستی گیاه بسیار حیاتی می باشد.

بررسی تاثیر عوامل محیطی بر عملکرد گیاهان علوفه ای، یکی از ضرورت های اصلاح، احیاء و توسعه مراتع است. گونه مرتعی Festuca ovina از گندمی های علفی چند ساله است. این گونه به دلیل قدرت سازگاری با شرایط کم آبی و درجه حرارت پایین تا 20-درجه سانتی گراد، در مراتع نیمه استپی کشور، به صورت عنصر اصلی تیپ گیاهی مرتعی به وفور یافت می شود. این گونه مرتعی، نقش مهمی در تأمین علوفه، تثبیت خاک، جلوگیری از فرسایش و حفاظت خاک در مراتع نیمه استپی دارد. بنابراین، هدف از این تحقیق بررسی تاثیر عوامل شوری و آلاینده بر عملکرد گونه مرتعی Festuca ovina می باشد. این تحقیق بصورت آزمایش در شرایط گلخانه ای در قالب طرح فاکتوریل برپایه طرح کاملاً تصادفی تحت تأثیر فاکتور اول تیمارهای اکسید مس در 2 سطح (50 و 100 میلی گرم بر لیتر)، نانواکسید مس در 2 سطح (50 و 100 میلی گرم بر لیتر) و تیمار شاهد، و فاکتور دوم تیمار کلرید سدیم در 3 سطح (0، 200 و 400 میلی مولار) در 5 تکرار بر روی گیاه Festuca ovina به صورت گلدانی در گلخانه هیدروپونیک انجام گرفت. پس از طی دو ماه از اعمال تنش، تغییرات کلروفیل، پتاسیم و طول بخش اندام هوایی اندازه گیری شدند. داده های حاصل از اندازه گیری به روش طرح آزمایشی فاکتوریل و با استفاده از نرم افزار SPSS. 18 و آزمون چند دامنه ای SNK مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. با توجه به نتایج تحقیق حاضر، گونه Festuca ovina علاوه بر توانایی استقرار و رشد در هر کدام از شرایط تنش شوری و آلاینده، همچنین توانایی استقرار در شرایط توامان (شوری+آلاینده) را نیز دارد، بنابراین می تواند مورد توجه خاص برنامه ریزان، مدیران منابع طبیعی و محیط زیست قرار گیرد و بعنوان یک گونه سازگار، به منظور اصلاح و احیا مراتع این مناطق پیشنهاد گردد.

رابطه انتشار گونه Festuca ovina با عوامل بوم شناختی پستی و بلندی، اقلیمی و خاکی در مراتع جنوب شرقی سبلان در استان اردبیل در سطح 45 رویشگاه بررسی شد. در داخل رویشگاه های تعیین شده 3 پلات بزرگ 10×10 متری در طول ترانسکت 120 متری از پائین دامنه تا ارتفاعات که فاصله هر پلات از همدیگر 40 متر بوده است، انتخاب شد. اندازه گیری پارامترهای پوشش تاجی در 3 پلات با ابعاد 60 × 25 سانتی متری در داخل پلات وسطی انجام شد و از پلات های پائین و بالا برای کنترل استفاده گردید. پارامترهای ارتفاع، شیب و جهات جغرافیایی برای سه پلات محاسبه و متوسط گیری شد. در سطح پلات وسط یک پروفیل خاک به عمق 30 سانتی متر حفر و از دو عمق 0-15 و 15-30 نمونه برداری انجام و پارامترهای خاک در آزمایشگاه تعیین گردید. از روش تجزیه خوشه ای و تجزیه به مولفه های اصلی (PCA) برای گروه بندی سایت ها و از روش تجزیه و تحلیل متمایز کننده (DA) برای تعیین اهمیت پارامترها استفاده شد. با استفاده از روش های چند متغیره، سایت ها به 4 گروه مختلف تقسیم شدند. سایت های با درصد پوشش بالا از گونه F.ovina در گروه 3 قرار گرفتند که در این گروه ارتفاع، شیب و نزولات جوی بیشتر از گروه های دیگر و دما، شوری و اسیدیته خاک کمتر از گروه های دیگر بود. این نشان می دهد که گونه مورد مطالعه به ارتفاعات بالاتر و به دماهای پایین تر سازگاری بیشتری دارد. شوری خاک را نمی پسندد و با اسیدیته 7.1 تا 7.3 سازگار می باشد. مقدار مواد آلی، فسفر و پتاسیم نیز شرایط بهتری را برای رویش این گونه ایجاد می کند. نتایج تجزیه به مولفه های اصلی نشان داد که دو مولفه اصلی اول 95 درصد از تغییرات داده ها را توجیه کردند و گروه بندی سایت ها با استفاده از این دو مولفه نتایج تجزیه خوشه ای را تایید کرد. نتایج تجزیه و تحلیل متمایز کننده (DA) نشان داد که به ترتیب ارتفاع، پارامتر های دمایی و اقلیم، درصد سیلت در عمق سطحی، فسفر، درصد شن خاک سطحی، درصد مواد آلی، درصد شیب، هدایت الکتریکی عمق سطحی خاک، جهات شمالی و غربی، پتاسیم، اسیدیته، درصد رس خاک، جهات شمال غربی و شمالی در گروه بندی سایت ها و گسترش گونه F. ovina موثر هستند.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

برخی از ویژگیهای اکولوژیک و مرفولوژیک گونه Festuca ovina در مراتع جنوب شرقی سبلان در محدوده ارتفاعی 1150 تا 3500 متر از سطح دریا بررسی شد. هدف تحقیق دستیابی به اطلاعات کاربردی گونه فوق در محدوده طرح بوده و در این خصوص ابتدا پراکنش جغرافیایی گونه تهیه و بعد با استفاده از نمونه گیری دو مرحله ای 45 رویشگاه انتخاب و اثر عوامل مربوط به خاک، پستی و بلندی، اقلیم، گونه های همراه و فنولوژی گونه در سطح تمام رویشگاه ها و خصوصیات مورفولوژی آن مانند ریشه، یقه، برگ، ساقه، بذر و تجزیه شیمیایی در سطح 6 رویشگاه بررسی گردید. نتایج نشان داد که پوشش تاجی گونه بین 0.2 تا 20.2 درصد در نوسان بود، و در محدوده ارتفاعی 1350 تا 3500 متر از سطح دریا می روید و در شیب های 10 تا 15 درصد بیشترین و در بالای 40 درصد کمترین حضور، و در دامنه های جنوب شرقی بیشترین حضور را داشت. پراکنش گونه تحت تاثیر عوامل اکولوژیک یکسان نبوده و در منطقه صائین بیشترین انتشار را داشت. این گونه در خاکهای لومی تا لومی- رسی با عمق متوسط تا زیاد و بعضا کم عمق، PH اسیدی تا قلیایی، 0.35 EC تا 2.6 سی زیمنس بر متر، 0.1 OC تا 7.5 درصد، فسفر 2 تا 35 (ppm) و پتاسیم 170 تا 1025 (ppm) انتشار داشت. این گونه مناسب برای احیاء و اصلاح مراتع با بارندگی حدود 300 تا 565 میلی متر و شرایط خاکی و پستی و بلندی فوق می باشد. بهترین زمان آمادگی چرا با توجه به نتایج فنولوژی، تجزیه شیمیایی و بذر در ارتفاعات پائین از اوایل خرداد تا اواسط خرداد ماه و به ازای افزایش هر 1000 متر 7 تا 15 روز با توجه به سال تاخیر در چرا باید منظور گردد.

گونه Festuca ovina یکی از گندمی های مهم و تاثیرگذار در مراتع ییلاقی استان گلستان می باشد، این گونه در مراتع سرعلی آباد گرگان از گونه های تیپ و دارای متوسط تولید و مصرف نسبی در مرتع به ترتیب 38.9 و 41.6 درصد می باشد. یکی از فاکتورهای مهم در تعیین ظرفیت چرایی مشخص کردن حد بهره برداری مجاز گونه هاست؛ به علت عدم اطلاعات کافی در این زمینه، این پژوهش به منظور تعیین حد بهره برداری مجاز گونه Festuca ovina در مراتع سرعلی آباد گرگان طی سالهای 86 تا 89 انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل چهار شدت برداشت 25، 50 و 75 درصد و شاهد (بدون برداشت) بودند. در هر تیمار 10 پایه از گونه به عنوان تکرار مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج بدست آمده در قالب طرح اسپلیت پلات در زمان در نرم افزار SAS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج تولید نشان داد که اثر سال، شدتهای مختلف برداشت و اثر متقابل آنها معنی دار بوده است (P<0.01). اثر سال نشان می دهد بجز سالهای اول و دوم، اختلاف معنی داری بین سالهای فوق با سال سوم و چهارم وجود دارد. همچنین اثر تیمارهای برداشت شده نشان داد که فقط اعمال تیمار 75 درصد بر میزان تولید تاثیر منفی داشت. اما اثر متقابل سال و تیمارها نشان داد که در تیمار شاهد با وجود عدم برداشت اختلاف معنی داری در سالهای مختلف داشته است، بنابراین غیر از عامل برداشت، عامل دیگری در کاهش میزان تولید تاثیر داشت که آن عامل بارش بود. نتایج اثر شدتهای برداشت بر شادابی و درصد مرگ و میر گونه Festuca ovina نشان داد که اغلب پایه های این گونه از بنیه و شادابی قابل قبولی برخوردار بودند، همچنین در هیچ تیمار و سالی مرگ و میری نداشته است. با توجه به نتایج این تحقیق و با در نظر گرفتن سایر کارکردهای مراتع سرعلی آباد گرگان حد بهره برداری مجاز گونه 60 Festuca ovina درصد پیشنهاد می گردد.

امروزه پرایمینگ بذر به طور گسترده و توسعه یافته، جهت اصلاح جوانه زنی و سبز شدن گیاهچه ها تحت تنش های محیطی در گستره زیادی از گیاهان استفاده می شود. این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی به منظور بررسی تاثیر دو روش NaCl پرایمینگ و هیدروپرایمینگ بر جوانه زنی و رشد اولیه بذور گونه های Festuca ovina و Festuca arundinace در شرایط تنش شوری انجام شد. فاکتور اول شامل گونه ها، فاکتور دوم پیش تیمارهای پرایمینگ NaCl) پرایمینگ با سه غلظت 15، 30 و dS/m 45 کلرید سدیم با زمان 24 ساعت، هیدروپرایمینگ با زمان 24 ساعت و بدون پرایمینگ یا شاهد) و فاکتور سوم سطوح مختلف تنش شوری (0، 5، 10، 15 و (dS/m20 که بعد از پرایمینگ اعمال شدند. در همه ی تیمارهای پرایمینگ درصد جوانه زنی، در سطوح بالای تنش شوری (10 - (dS/m20 و سایر صفات مورد بررسی در سطوح مختلف شوری در گونه F. arundinacea اختلاف معنی داری با گونه F. ovina داشتند. در هر دو گونه پرایمینگ باعث کاهش میانگین زمان جوانه زنی و افزایش درصد جوانه زنی، طول ریشه چه، طول ساقه چه، و شاخص بنیه در مقایسه با بذرهای شاهد یا بدون پرایمینگ شد. در کل با در نظر گرفتن صفات مختلف مورد بررسی در گونه F. arundinacea بذرها تحت دو تیمار NaCl پرایمینگ با غلظت 15 و  dS/m45 و در گونه F. ovina, تحت تیمار NaCl پرایمینگ با غلظت  dS/m45عملکرد بالاتری نسبت به بذور دیگر تیمارها داشتند. به طور کلی پرایمینگ بذر به خصوص NaCl پرایمینگ به عنوان یک تیمار فیزیولوژیکی باعث افزایش عملکرد بذرهای این دو گونه در مرحله جوانه زنی و رشد اولیه تحت تنش شوری شد.

در این تحقیق اثرات تکرار برش اندام های هوایی بر ماده خشک، میزان تخصیص ماده خشک در اندام های هوایی، ریشه ها و تعداد ساقه ها در دو گیاه مرتعی A. elongatum و F. ovina مورد مطالعه قرار گرفت. این آزمایش از تاریخ شروع تا برداشت نهایی مجموعا 15 هفته طول کشید. تمام قسمت های هوایی دو گیاه مورد مطالعه در چهار تیمار برش، برش مکرر (هر هفته یکبار)، برش متوسط (هر 2 هفته یکبار)، برش کم (هر 4 هفته یکبار) و تیمار شاهد (برش فقط در پایان آزمایش) طی برنامه ریزی منظم از ارتفاع 7 سانتی متری بالای سطح خاک گلدان ها قطع شدند. نتایج نشان داد که وزن ماده خشک کل و وزن ماده خشک ریشه در تیمار برش مکرر در گونه A. elongatum تا 40 درصد کاهش پیدا کرده است، در حالی که میزان ماده خشک اندام های هوایی و ریشه گونه F. ovina در تمام تیمارهای برش یکسان باقی ماند. بنابراین F. ovina می تواند ماده خشک اعضای از دست رفته در 5 برش متوالی را جبران کند. تغییر در وزن ماده خشک در اثر برش در گونه A. elongatum، تغییراتی را در تخصیص ماده خشک در این گیاه به همراه دارد. لذا تخصیص ماده خشک کمتر در ریشه گونه A. elongatum در گیاهان قطع شده نسبت به گیاهان قطع نشده مشاهده شد. اما سهم ماده خشک در ریشه و ساقه ها در بین تمام تیمارهای برش در گونه F. ovina یکسان بود. همچنین نتایج نشان داد که تعداد ساقه (پنجه زنی) گونه های A. elongatum و F. ovina در تیمار برش مکرر نسبت به تیمار شاهد 30 درصد افزایش داشته است. در شرایط آزمایشگاهی، گونه F. ovina به عنوان یک گونه با تحمل زیاد در برابر برش و گونه A. elongatum به عنوان یک گونه مرتعی با تحمل متوسط در برابر قطع می توانند مطرح باشند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.